طرحواره درمانی (Schema Therapy) یکی از شیوه‌های روان‌درمانی تلفیقی است که جفری یانگ روان‌شناس آمریکایی آن را پایه‌گذاری کرده است.

منظور از طرحواره (Schema) مجموعه‌ای از باورهای بنیادین و الگوهای فکری است که حول یک موضوع در ذهن فرد شکل گرفته‌اند و منجر به بروز رفتارهای خاصی می‌شوند.

در طرحواره درمانی، طرحواره‌های ناسازگار اولیه که در زبان عامیانه به آنها تله‌های زندگی (Life Traps) نیز گفته می‌شود، مورد توجه قرار می‌گیرند.

جفری یانگ | طرحواره درمانی چیست؟

یانگ که خودش از دانش‌آموختگان مکتب روان‌درمانی شناختی رفتاری (CBT) بود متوجه شد این درمان در مورد بخشی از مراجعانش کارآمد نیست و منجر به تغییر الگوهای شناختی و هیجانی ناکارآمد و ایجاد رفتارهای کارآمد در آنها نمی‌شود.

او با بهره گرفتن از تکنیک‌ها و مفاهیم سایر مکاتب روان‌درمانی مانند روانکاوی، نظریه روابط موضوعی (ابژه)، نظریه دلبستگی بالبی، نظریه تحلیل رفتار متقابل و گشتالت درمانی، شیوهٔ جدیدی از روان‌درمانی شناختی‌-رفتاری را پایه‌گذاری کرد که طرحواره‌ درمانی نامگذاری شد.

برای رزرو وقت رواندرمانی با رویکرد طرحواره درمانی با ما تماس بگیرید: 02188670341 ، 02188670340 ، 02188209050

بر اساس نظریه طرحواره درمانی، در صورتی که یک یا چند تا از پنج نیاز هیجانی اصلی فرد در دوران کودکی به درستی تأمین نشود، طرحواره‌های ناسازگار اولیه در او شکل می‌گیرند. این نیازها عبارتند از:

  1. دلبستگی ایمن به دیگران (شامل نیاز به امنیت، ثبات، محبت و پذیرش)
  2. خودگردانی، کفایت و هویت
  3. آزادی در بیان نیازها و هیجان‌های سالم
  4. خود انگیختگی و تفریح
  5. محدودیتهای واقع‌بینانه و خویشتن‌داری

تاکنون ۱۸ طرحواره ناسازگار اولیه شناخته شده است که شرح آنها را می‌توانید در سایتها و کتب مرجع بیابید. این طرحواره‌ها منجر به شکل‌گیری افکار ناکارآمد، تجربه مداوم هیجانات منفی و بروز رفتارهای خودتخریبی در دوران بزرگسالی می‌شوند. مثلاً فردی که دائماً دیگران را تحقیر می‌کند و قصد استثمار آنها را دارد، احتمالاً دارای طرحوارهٔ استحقاق است یا فردی که در روابطش انتظار خیانت طرف مقابل را دارد، احتمالاً دارای طرحواره‌ٔ بی‌اعتمادی است.

هر فرد در مواجهه با هر طرحواره‌ یک یا چند تا از سه سبک مقابله‌ای (Coping styles) شامل تسلیم، اجتناب و جبران افراطی را انتخاب می‌کند. تسلیم یعنی پذیرش محض و بدون چون و چرا، اجتناب یعنی دوری‌گزینی کامل و جبران افراطی یعنی مخالفت و جنگیدن.

از ترکیب ۱۸ طرحواره و ۳ سبک تقابلی، ۵۴ وضعیت (Mode) مختلف ممکن است در زندگی فرد ایجاد شود. یعنی هر فرد که دارای طرحواره‌های ناسازگار اولیه است، احتمالاً یک یا چند تا از این وضعیت‌ها را در زندگی تجربه می‌کند.

مثلاً فردی که دارای طرحوارهٔ شکست است و سبک مقابله‌ای تسلیم را انتخاب کرده، با دست خود شکستش را در تحصیل، شغل و ازدواج رقم می‌زند و ممکن است این موضوع را به خانواده، جامعه و اطرافیان فرافکنی کند.

در طرحواره درمانی، روان‌درمانگر ابتدا از طریق آزمون استاندارد به مراجع کمک می‌کند نسبت به طرحواره‌های ناسازگار اولیهٔ خود آگاه شود. سپس با تلفیقی از تکنیک‌های شناختی، هیجانی و رفتاری به او کمک می‌کند به تدریج الگوهای ناکارآمد گذشته را رها کند، افکار و رفتارهای کارآمدتری را در پیش بگیرد و احساسات منفی‌اش را بهتر مدیریت کند.

طرحواره درمانی از آن جهت که در مقایسه با روانکاوی کلاسیک نسبتاً کوتاهتر و ارزانتر است و از طریق کتاب‌های آموزشی و دوره‌های آزاد کوتاه‌مدت می‌توان مفاهیم آن را فرا گرفت، هم نزد درمانگران و هم نزد مراجعان محبوبیت یافته و در سال‌های اخیر بسیار مورد توجه قرار گرفته است.

معرفی کتاب زندگی خود را دوباره بیافرینید

در صورتی که تمایل دارید در مورد طرحواره درمانی اطلاعات بیشتری کسب کنید می‌توانید کتاب «زندگی خود را دوباره بیافرینید» اثر جفری یانگ و ژانت کلاسکو ترجمه حمیدپور و همکاران از انتشارات ارجمند را تهیه کنید که در آن مفاهیم پایه طرحواره درمانی برای افراد عادی به زبان ساده توضیح داده شده و تمرینهایی نیز در آن آمده است که می‌توان از آن به عنوان مکمل (و نه جایگزین)‌ طرحواره درمانی استفاده کرد.

سید ساجد متولیان

اینستاگرام کلینیک ایران

چرا می شود عاشق طرحواره درمانی بود؟ (سید مهدی طباطبایی فر)

همانطور که دکتر جفری یانگ اشاره می‌کند، این رویکرد سیستمی است یکپارچه که در آن از تمام تکنیک‌های کاربردی رویکرد‌های دیگر می‌توان استفاده کرد.

در قسمت شناختی این درمان می‌توانم از تکنیک‌های رویکرد شناختی رفتاری CBT و ACT استفاده کنم.

در قسمت‌ تجربی می‌توانم از تکنیک‌های گشتالت، هیپنوتراپی و روان تحلیلگری استفاده کنم.

درقسمت الگو شکنی رفتاری می‌توان از تمام آموزه‌ها در مهارت زندگی برای کمک به مراجع بهره برد، با ماتریکس اکت وی را نسبت به الگوهای رفتاری ناکارآمد آگاه کرده و از تکنیک‌های واقعیت درمانی او را به سمت زندگی بهتر هدایت نمود.

با استفاده از بازوالدینی حد و مرزدار، صمیمیت، پذیرش غیرمشروط و خلوص مکتب راجرز را به مراجع هدیه بدهم.

ذهنیت‌های طرحواره‌ای، نظریه تحلیل رفتار متقابل اریک برن را به نهایت بلوغ رسانده و ما را علاوه بر ذهنیت‌های توسعه یافته در والد و کودک، با ذهنیت‌های مقابله‌ای ناسازگار نیز آشنا می‌کند.

در بعد شخصیت شناسی، کمک می‌کند تا شناخت‌های آلوده به هیجان را پاک کرده و به خودشناسی ناب تری برسیم.

در بعد رابطه عاطفی کمک می‌کند تا از جذابیت‌های طرحواره‌ای یا اسکیما کمیستری فاصله گرفته و دلبستگی سالم را از وابستگی مخرب تشخیص دهیم.

برای تمام گلوگاه‌های زندگی، انتخاب رشته، شغل، همسر، فرزندپروری، و انتخاب محل زندگی حرف برای گفتن دارد.
با ریشه‌یابی هدفمند در کوتاهترین زمان، مراجع را متوجه این موضوع می‌کند که بسیاری از ترس‌ها و نگرانی‌هایش واقعیت خارجی نداشته و با توجه به تجارب کودکی در ذهنش کاشته شده‌اند.

حتی برای تعدیل قضاوت‌های طرحواره‌ای می‌توان از تکنیک‌های خودآگاهی در  مایندفولنس بیشترین بهره را برد.


با طرحواره درمانگران ما بیشتر آشنا شوید:

سید پیمان رحیمی نژاد | طرحواره درمانگر

سید پیمان رحیمی نژاد

البته رویکرد اصلی آقای دکتر سید پیمان رحیمی نژاد رواندرمانی مثبت نگر است، که در روش های درمانی از روش ها و پروتکل های طرحواره درمانی نیز استفاده می کنند.

نیوشا شهروان | طرحواره درمانگر

نیوشا شهـروان

خانم شهروان سالهاست که با رویکرد طرحواره درمانی، مراجعین زیادی از جمله نوجوانان و جوانان را درمان می کند.

دکتر داود قادری | طرحواره درمانگر

دکتر داود قادری

آقای دکتر قادری، در طول سالها فعالیت درمانی مستمر خود، از طرحواره درمانی در درمان مراجعین فردی و همچنین زوجین و خانواده های زیادی استفاده کرده است.

تماس با کلینیک ایران 02188670341