درمان شناختی رفتاری (CBT) نوعی روان درمانی است که به بیماران کمک می­ کند تا افکار و احساساتی که رفتارها را تحت تاثیر قرار می­ دهند، درک کنند. درمان شناختی رفتاری، معمولاً برای درمان طیف گسترده­ای از اختلالات، از جمله فوبیا، اعتیاد، افسردگی و اضطراب استفاده می ­شود.

درمان شناختی رفتاری، عموما کوتاه مدت است و هدف آن، کمک به افرادی است با مشکل خاصی دست و پنجه نرم می­ کنند. در طول دوره درمان، افراد یاد می­ گیرند که چگونه الگوهای فکری مخرب یا پریشانی که بر رفتار و احساسات، تاثیر منفی می­ گذارند، را شناسایی کرده و تغییر دهند.

مبانی درمان شناختی رفتاری

مفهوم اصلی که در پسِ درمان شناختی رفتاری CBT نهفته است، این است که افکار و احساسات ما نقش بنیادی در رفتار ما ایفا می­کنند. مثلاً، فردی که زمان زیادی را صرف فکر کردن درباره سقوط هواپیما، سوانح باند فرودگاه و سایر بلایای هوایی می­ کند، احتمالاً از سفر هوایی اجتناب خواهد کرد.

هدف از درمان شناختی رفتاری، این است که به بیماران آموزش داده شود که با اینکه نمی­ توانند تمام جوانب جهان اطراف خود را کنترل کنند، اما می­ توانند نحوه تفسیر و برخورد با چیزهایی که در محیط آنها وجود دارد را کنترل نمایند.

در سال­ های اخیر، درمان شناختی رفتاری در بین افرادی که به دنبال سلامت روان هستند، و همچنین در بین متخصصین درمان، محبوبیت فزاینده­ای پیدا کرده است. از آنجا که CBT، معمولا یک درمان کوتاه مدت است، اغلب ارزان­تر از سایر درمان­ها می ­باشد. CBT از لحاظ تجربی نیز تایید شده است، و به طور مؤثری به بیماران کمک می­ کند تا بر طیف گسترده­ای از رفتارهای ناهنجار، غلبه کنند.

خطاهای شناختی

خطاهای شناختی خودآیند

یکی از اهداف اصلی درمان شناختی رفتاری، شناسایی و تغییر خطاهای شناختی است؛ افکاری که می­ توانند مشکلات عاطفی، افسردگی و اضطراب را تشدید کنند. این افکار منفی، خود به خود پیش می ­روند، به عنوان حقیقت پذیرفته می ­شوند، و روی حالت فرد، تاثیر منفی می ­گذارند.

حتماً بخوانید: فهرست خطاهای شناختی که زندگیتان را دگرگون می کند!

بیماران از طریق فرآیند درمان شناختی رفتاری CBT، این افکار را بررسی می­ کنند و ترغیب می­ شوند تا به واقعیتی بنگرند که این افکار را پشتیبانی یا رد می­ کند. افراد با انجام این کار، قادرند نگاه دقیق­تر و واقع گرایانه ­تری به افکاری داشته باشند که در حس اضطراب و افسردگی آنها نقش دارند. افراد با شناخت افکار منفی و غالباً واهی که احساسات و خلق و خوی آنها را تضعیف می­ کنند، می­ توانند در الگوهای تفکر سالم شرکت کنند.

انواع درمان شناختی رفتاری

بر اساس گزارش انجمن روان درمانی شناختی و رفتاری بریتانیا، "روان درمانی شناختی و رفتاری، درمان­هایی هستند که مبتنی بر مفاهیم و اصول حاصل از مدل­های روان شناختی احساس و رفتار انسان می ­باشند. این درمان­ ها شامل طیف وسیعی از رویکردهای درمانی برای اختلالات عاطفی، همراه با زنجیره­ای از روان درمانی فردی ساختاری تا موضوعات خودیاری است."

انواع خاصی از رویکردهای درمانی وجود دارند که زیرمجموعه درمان شناختی رفتاری CBT هستند، و مرتباً توسط متخصصین سلامت روان مورد استفاده قرار می ­گیرند. نمونه ­هایی از این رویکردها عبارتند از:

  • رفتار درمانی احساسی عقلانی (REBT): این نوع CBT، بر مبنای شناسایی و تغییر باورهای غیر منطقی است. فرآیند REBT، شامل شناسایی باورهای اصولاً غیر منطقی، به چالش کشیدن این باورها، و در نهایت یادگیری نحوه تشخیص و تغییر این الگوهای فکری است.
  • درمان شناختی: این نوع درمان، بر مبنای شناسایی و تغییر الگوهای تفکر نادرست یا در هم ریخته، پاسخ­ های احساسی، و رفتارها است.
  • درمان های چند وجهی: این نوع CBT بر این مبنا است که مسائل روان شناختی را باید با بررسی هفت وجه مختلف اما متضاد، درمان کرد؛ این هفت وجه عبارتند از رفتار، تأثیر، حس، تصورات، شناخت، عوامل بین فردی، و ملاحظات دارویی / بیولوژیکی.
  • رفتار درمانی دیالکتیکی: این نوع درمان شناختی رفتاری، به الگوهای تفکر و رفتارها می پردازد و شامل استراتژی­هایی مانند تنظیم هیجان و ذهن آگاهی است.

با اینکه هر نوع درمان شناختی رفتاری، رویکرد منحصر به فرد خودش را دارد، اما هر کدام از آنها به الگوهای فکری اصلی که موجب روان پریشی می ­شوند، می­ پردازد.

مولفه های درمان شناختی رفتاری

مولفه­ های درمان شناختی رفتاری

افراد، اغلب دچار افکار یا احساساتی می­ شوند که این افکار و احساسات، به باورهای اشتباه، قوت می­ دهند. چنین باورهایی می­ تواند سبب بروز رفتارهای مشکل­ سازی شود که این رفتارها می­ توانند بسیاری از قسمت­ های زندگی را تحت تاثیر قرار دهند، مانند خانواده، روابط عاشقانه، کار و دانشگاه.

به عنوان مثال، فردی که از عزت نفس پایین رنج می­ برد، ممکن است افکار منفی در مورد توانایی­ها و ظاهر خودش داشته باشد. به موجب این الگوهای تفکر منفی، آن فرد ممکن است از پذیرفتن موقعیت­ های اجتماعی دوری کند و یا فرصت­های پیشرفت در محل کار یا در مدرسه را از دست بدهد.

به منظور مبارزه با این افکار و رفتارهای مخرب، یک درمانگر شناختی، ابتدا به بیمار کمک می­ کند تا باورهای مشکل ساز را شناسایی کند. این مرحله، که به تجزیه و تحلیل عملکردی معروف است، برای یادگیری اینکه چقدر افکار، احساسات و موقعیت­ها می­توانند در رفتارهای ناهنجار نقش داشته باشند، مهم است. این فرایند می ­تواند دشوار باشد، به خصوص برای بیمارانی که با خود اندیشی می­ جنگند، اما در نهایت منجر به خودیابی و بینش­هایی می­شود که بخش مهمی از روند درمان هستند.

لطفاً این مقاله را بخوانید: وقتی به روانشناس مراجعه می کنم چه اتفاقی می افتد؟ (اگر می خواهید از جلسات رواندرمانی خودتان نتیجه بگیرید به این 7 نکته کلیدی توجه کنید.)


بخش دوم درمان شناختی رفتاری، بر رفتارهای واقعی تمرکز دارد که در این مشکل دخیل هستند. بیمار، شروع به یادگیری و تمرین مهارت­های جدیدی می­کند که بعداً می­ تواند از آنها در شرایط واقعی استفاده نماید. مثلاً، فردی که از اعتیاد به مواد مخدر رنج می­ برد، شروع به تمرین مهارتهای جدیدی برای مقابله­ با اعتیاد می­ کند، و با روش­ هایی آشنا می­ شود تا هنگام مواجهه با موقعیت های اجتماعی که می­ توانند باعث برگشت آن حالت (اعتیاد) شوند، از آنها دوری یا با آنها مقابله کند.

در اغلب موارد، CBT یک فرایند تدریجی است که به فرد کمک می­ کند تا گام­های تصاعدی به سوی تغییر رفتار بردارد. کسی که از اضطراب اجتماعی رنج می­ برد، ابتدا خودش را در یک وضعیت اجتماعی اضطراب­آور تصور می­ کند.

در مرحله بعد، بیمار، شروع به گفتگو با دوستان، خانواده و آشنایان می­ کند. به پیشروی به سمت یک هدف بزرگتر، به نظر می ­رسد که این فرآیند، زیاد دلهره آور نیست و رسیدن به اهداف، ساده ­تر می­ شود.

فرآیند درمان شناختی رفتاری

در طول فرایند درمان شناختی رفتاری CBT، درمانگر، نقش بسیار فعالی دارد.

CBT بسیار هدفمند و متمرکز است، و بیمار و درمانگر، با هم به عنوان همکار کار می­ کنند تا به اهداف متقابل برسند.
درمانگر، معمولاً جزئیات فرآیند را توضیح می­ دهد و اغلب به بیمار، تکالیفی داده می­ شود تا آنها را برای جلسه بعدی تکمیل کند.

درمان شناختی رفتاری، می­ تواند به عنوان یک درمان موثر کوتاه مدت، مورد استفاده قرار گیرد و به بیمار کمک کند تا با یک مشکل بسیار خاص، مقابله نماید.

کاربردهای درمان شناختی رفتاری

درمان شناختی رفتاری، برای درمان افرادی استفاده شده است که به طیف وسیعی از اختلالات، مبتلا هستند، از جمله:

CBT یکی از تحقیقاتی­ ترین انواع درمان­ها ­است، بخشی از آن هم به این دلیل است که این درمان، روی اهداف بسیار خاص تمرکز دارد و نتایج آن را می­ توان نسبتا راحت اندازه گیری کرد.

اینستاگرام کلینیک ایران

در مقایسه با روان درمانی مبتنی بر روانکاوی، که افراد را به سمت خودکاوی بی انتهاتر تشویق می ­کند، درمان شناختی رفتاری اغلب برای افرادی مناسب­تر است که با یک رویکردی ساختاری و متمرکز ارتباط بهتری برقرار می­ کنند؛ رویکردی که در آن، درمانگر اغلب نقش تعلیمی دارد. با این حال، برای اینکه CBT موثر باشد، فرد باید آماده باشد، و تمایل داشته باشد که وقت و تلاش خود را صرف تجزیه و تحلیل افکار و احساسات خود کند.
این خودتحلیلی و تکالیف، می­ تواند برای فرد دشوار باشد، اما یک راه عالی برای یادگیری بیشتر در مورد این موضوع است که چگونه حالات داخلی، بر رفتار بیرونی تاثیر می­ گذارند.

درمان شناختی رفتاری چیست؟

همچنین درمان شناختی رفتاری، برای افرادی مناسب است که به دنبال یک درمان کوتاه مدت برای انواع خاصی از تنش­ های احساسی هستند که در آنها لزوما از داروهای روانگردان استفاده نمی ­شود. 

یکی از بزرگترین مزایای درمان شناختی رفتاری، این است که به بیماران کمک می­ کند تا مهارت­های مقابله­ ای، که هم می­ توانند در زمان حال و هم در آینده مفید باشند، را یاد بگیرند.

انتقادات به درمان درمان شناختی رفتاری

در ابتدا، برخی از بیماران اذعان دارد که با اینکه آنها تشخیص می ­دهند که برخی از افکار آنها منطقی یا سالم نیستند، اما آگاهی از این افکار، نمی ­تواند باعث شود که تغییر آنها آسان گردد. CBT، به اندازه رویکردهای دیگر مانند روان درمانی وابسته به روانکاوی، بر روی مقاومت ناخودآگاه در برابر تغییرات، تمرکز نمی ­کند.

لازم است توجه داشته باشیم که CBT فقط شامل شناسایی این الگوهای فکری نیست؛ این درمان، بر استفاده از طیف وسیعی از استراتژی­ها تمرکز دارد تا به افراد کمک کند که بر این افکار غلبه نمایند. این استراتژی­ها می­ تواند شامل رویدادنگاری، نقش گذاری، تکنیک­های آرام سازی، و حواس پرتی­ های ذهنی باشد.


روانشناسان بالینی ما با رویکرد شناختی رفتاری CBT:

آرش سدهیان، درمانگر شناختی رفتاری

آقای آرش سدهیان

آرش سدهیان از سال 1388 به ما پیوسته است. در طول این 9 سال همواره یکی از مطمئن ترین ، بهترین و متعهدترین روانشناسان بالینی ما بوده است. تخصص ویژه ی آرش، درمان اختلالات اضطرابی و اختلالات خُلقی است. از دیگر مراجعینی که آرش خیلی با آنها خوب کار می کند، نوجوانان و جوانان هستند.

نکته ی قابل توجه در مورد ایشان این است که بالای 90 درصد مراجعین فراوان ایشان در طول این سالهای درمان، را خود مراجعین معرفی کرده اند.

جهت کسب اطلاعات و تعیین نوبت با روانشناس بالینی با رویکرد شناختی رفتاری، با شماره های زیر تماس حاصل نمایید:

88670341  ، 88670341 ، 88209050 ، 09059036294

مهتاب کرج آبادی، درمانگر شناختی رفتاری

خانم مهتاب کرج آبادی

خانم مهتاب کرج آبادی از همکاران قوی کلینیک ایران است. در طول این 3 سال همکاری حرفه ای، همواره یکی از متعهدترین  و دلسوزترین روانشناسان بالینی ما بوده است. تخصص ویژه ی ایشان به عنوان روانشناس بالینی خوب در تهران، درمان اختلالات اضطرابی و اختلالات خُلقی است. اگر به دنبال یک روانشناس بالینی خوب ، دلسوز و پیگیر هستید، مهتاب کرج آبادی گزینه ی پیشنهادی ماست.

در زمینه مشاوره آنلاین و مشاوره تلفنی نیز می توانید روی ما حساب کنید:

تماس با کلینیک ایران: 02188670341